GAZİANTEP’İN İSLAMİYET ÖNCESİ İSİMLERİ 

Gaziantep ilinin olduğu bölge tarih boyunca ilk çağlardan beri hep önemli bir uğrak yeri olmuştur. Mezopotamya ve Anadolu’yu birbirine bağlaması merkezin çok renkli kesimler tarafından ziyarete uğraması, bu farklı kesimlerin de kendilerine uygun isimler koymalarına neden olmuştur.

Bu yörede bilinen ilk ismin yine ilk yerleşim yerlerinden biri olan Dülük köyünün anlamını taşıyan Dolike (Doliche-Dolikhe) isimleri olduğunu söylememiz doğru olacaktır. Bizans kaynaklarında ise bu bölgeden bahsedilirken Diba diye bahsedilmektedir. Diba’nın diğer anlamı Daluk’tur. Bazı kaynaklarca Dülük isminin buradan geldiği söylenmektedir. Urfalı Mateos XII. Yy.da buradan bahsederken Hantap (Hamptan) diye anmaktadır. Gaziantep şehri Cumhuriyet yıllarına kadar Ayntab ismiyle gelmiştir. Bu ismin Arapça “parlak pınar” anlamına geldiğini bilmekteyiz. Ermeni kaynaklarında buraya Anthapth ismiyle geçtiği konusunda tarihçiler hemfikirdir. Antepli tarihçi olan Bedrüddin AYNİ’ye göre Ayntab’ın eski adı Kala-i Füsus (Yüzük Kalesi) anlamına gelmektedir.

 

Bazı rivayetlere göre burada Ayni adında bir hükümdarın olduğundan ve bu hükümdarın çok zalim ve gaddar bir hükümdar olduğundan bahsedilir. Ayni bir süre sonra yaptıklarından pişman olur ve tövbe eder. O yüzden buraya Ayni Tövbe etti anlamına gelen “Ayni Tövbe” Aynitab olmuştur.

Başka bir rivayete göre ise Ayıntap adını suyunun güzelliğinden ve bolluğundan aldığını söylemektedir. Nitekim “Ayın” pınar ve kaynak adının anlamına gelmekte iken “tab” kelimesinin anlamı güç ve takat anlamına gelmektedir.

Hantap kelimesinde ise “Tap” kelimesi Hitit dilinde “arazi” anlamına gelmektedir. Hantap ile de “Han arazisi” anlamını kazanmıştır. Şehrin diğer adı Entap’tır. Geldani dilinde “tap” kelimesi “güzel” anlamına geldiğinden Entap ile beraber “En güzel” anlamını taşımış bulunuyor.

Gaziantep’te güneş diğer bölgelerden daha parlak olduğu söylenmiştir. Şehirdeki yapıların beyaz ve parlak renklere münasip taşlardan yapıldığını neden olarak gösterebiliriz. Farsçada Ayni : Tıpkı, Tap : Ziya, ışık ve hararet verici anlamlarını taşımaktadır. Bu sebeptendir ki buraya Ayintab yani “Güneş gibi parlayan şehir” denmiştir.

Ayrıca Hikmet Turhan Dağlıoğlu’nun Antep ve Antep Kalesi adlı eserinde, Antep kelimesinin Ermenilerden geldiği, Teluç, Antap, Ayıntaf adlı kelimelerin Ermenicede teslim olmayan, dirençli gibi anlamlara geldiğini bilmekteyiz.

 

Abdulkadir ÖZKARAMAN

Abdûlkadir ÖZKARAMAN

Abdûlkadir ÖZKARAMAN

KARAMANOĞLU MEHMET BEYİN TORUNU Tarih Bölümü Lisans Öğrencisi, Yazar, Şair

GAZİANTEP’İN İSLAMİYET ÖNCESİ İSİMLERİ ” için 2 yorum

  • Kasım 1, 2018 tarihinde, saat 2:08 pm
    Permalink

    Çoğu kaynaktan daha açıklayıcı olmuş emeğine sağlık kardeşim

    Yanıtla

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir